Sống ở vùng Ba Đồn – Quảng Trạch cũ, phần lớn nhu cầu hằng ngày giải quyết được ngay trong vùng: chợ Ba Đồn và các chợ xã cho mua sắm, trường học các cấp ở xã phường, trạm y tế xã và bệnh viện tuyến khu vực ở phía bắc tỉnh cũ cho khám chữa bệnh thông thường. Những việc cần chuyên sâu hơn như khám chuyên khoa sâu, học đại học, mua sắm đặc biệt thường phải xuống Đồng Hới hoặc đi xa hơn.
Bài này dành cho người chuyển về sống, người quê ở đây về hưu, hay gia đình trẻ đưa con về quê: những dịch vụ có sẵn, cách tiếp cận theo nguyên lý, và những điều nên chuẩn bị. Bài không nêu số điện thoại, địa chỉ cơ quan hay học phí, viện phí; hãy hỏi trực tiếp nơi bạn định đến.
Chợ và mua sắm
Chợ Ba Đồn là chợ lớn nhất vùng, bán gần như mọi thứ: thực phẩm tươi, hải sản, rau quả, đồ khô, quần áo, đồ gia dụng, vật tư nông nghiệp. Mỗi xã có chợ riêng, nhỏ hơn, họp buổi sáng, đủ cho nhu cầu thực phẩm hằng ngày. Ở làng biển, người dân mua hải sản tươi ngay tại bãi khi thuyền về.
Quanh phố Ba Đồn và dọc Quốc lộ 1 có các cửa hàng tạp hoá, cửa hàng tiện lợi, cửa hàng điện máy, điện thoại, vật liệu xây dựng. Mua sắm trực tuyến cũng phổ biến; hàng giao đến được phần lớn các xã, thời gian giao lâu hơn thành phố một chút. Với hàng cồng kềnh, hỏi trước đơn vị vận chuyển có giao tới thôn của mình không.
Người mới về nên đi chợ vài buổi đầu cùng người địa phương để biết hàng nào tươi, mua ở đâu, giá cả chung ra sao. Ở chợ quê, quan hệ mua bán lâu dài với vài người bán quen giúp bạn có hàng tốt và được nhắc khi có hàng ngon theo mùa.
Trường học: nguyên lý tuyển sinh và chọn trường
Mỗi xã, phường có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở; các trường trung học phổ thông phân bố ở Ba Đồn và một số xã. Sau sáp nhập, tên trường có thể đổi theo tên đơn vị mới hoặc giữ tên cũ tuỳ quyết định của địa phương. Tuyển sinh đầu cấp (lớp 1, lớp 6) thường theo địa bàn cư trú; tuyển sinh lớp 10 công lập theo phương án thi hoặc xét tuyển do sở giáo dục quy định từng năm.
Khi chuyển con về học ở quê, chuẩn bị hồ sơ chuyển trường theo hướng dẫn (học bạ, giấy giới thiệu chuyển trường, giấy tờ cư trú), liên hệ trường mới trước để biết lớp còn chỗ, chương trình, sách giáo khoa đang dùng. Chuyển giữa năm học cần làm thủ tục với cả trường cũ và trường mới, hỏi kỹ trình tự.
Ngoài trường công, vùng có các nhóm trẻ, trường mầm non tư thục, trung tâm ngoại ngữ, tin học. Chọn cơ sở có giấy phép hoạt động, cơ sở vật chất an toàn, giáo viên đủ chuẩn; đến xem trực tiếp, hỏi phụ huynh khác trước khi gửi con.
Đường đến trường mùa mưa lũ
Mùa mưa lũ, nhiều tuyến đường làng ven sông ngập, trường có thể cho học sinh nghỉ hoặc học bù theo thông báo của ngành giáo dục. Phụ huynh theo dõi thông báo của nhà trường, không để trẻ tự lội qua đường ngập, qua cầu tràn, và dặn trẻ không chơi gần mép nước khi nước lên. Sau lũ, hỏi nhà trường về việc bổ sung sách vở, đồ dùng học tập nếu bị hư hỏng; nhiều nơi có chương trình hỗ trợ học sinh vùng lũ.
Khám chữa bệnh: tuyến nào, khi nào
Tuyến đầu là trạm y tế xã, phường: khám bệnh thông thường, tiêm chủng, quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc bà mẹ trẻ em. Sau sáp nhập, một xã mới có thể có nhiều điểm trạm y tế (đặt ở các xã cũ). Tuyến tiếp theo là bệnh viện đa khoa tuyến khu vực ở phía bắc tỉnh cũ, thường được biết với tên Bệnh viện Đa khoa khu vực Bắc Quảng Bình, phục vụ người dân vùng Ba Đồn, Quảng Trạch và lân cận. Các ca phức tạp được chuyển lên bệnh viện tuyến tỉnh ở Đồng Hới như Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Đồng Hới, hoặc các bệnh viện tuyến trung ương.
Bên cạnh đó có phòng khám tư nhân, nhà thuốc ở phố Ba Đồn và các xã. Chọn nơi có giấy phép hoạt động, bác sĩ có chứng chỉ hành nghề. Với người dùng bảo hiểm y tế, hỏi rõ nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu và quy định chuyển tuyến hiện hành để được hưởng quyền lợi đầy đủ.
Khi có trường hợp cấp cứu (đau ngực, khó thở, đột quỵ, tai nạn, chảy máu nhiều), gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất, không tự điều trị tại nhà. Mùa mưa lũ, khi đường bị chia cắt, liên hệ chính quyền thôn, xã để được hỗ trợ đưa người bệnh đi. Người có bệnh mạn tính nên trữ đủ thuốc trước mùa bão và trao đổi với bác sĩ điều trị về kế hoạch dự phòng.
Nhu cầu hằng ngày và nơi thường giải quyết
Bảng gom các nhu cầu thường gặp và nơi người dân hay tìm đến. Tên cơ sở cụ thể, giờ làm việc nên kiểm lại trước khi đi.
| Nhu cầu | Thường giải quyết ở đâu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thực phẩm hằng ngày | Chợ xã, chợ Ba Đồn, bãi cá ở làng biển | Chợ đông buổi sáng |
| Khám bệnh thông thường | Trạm y tế xã, phường; phòng khám có giấy phép | Mang thẻ bảo hiểm y tế, căn cước |
| Khám chuyên khoa, điều trị nội trú | Bệnh viện tuyến khu vực, bệnh viện tỉnh ở Đồng Hới | Hỏi quy định chuyển tuyến |
| Giấy tờ hành chính | Trung tâm phục vụ hành chính công xã, phường; cổng dịch vụ công | Nhiều thủ tục làm trực tuyến |
| Ngân hàng, rút tiền | Chi nhánh, phòng giao dịch, cây ATM ở Ba Đồn và trung tâm xã | Vùng sâu ít ATM, dùng ứng dụng ngân hàng |
| Điện, nước, internet | Đơn vị điện lực, cấp nước, nhà mạng khu vực | Một số thôn chưa có nước máy, dùng giếng |
| Bưu chính, gửi hàng | Bưu điện, các đơn vị chuyển phát | Hỏi thời gian giao tới thôn |
Phần lớn dịch vụ cơ bản có trong vùng. Người mới về nên ghi lại các nơi gần nhà nhất cho từng nhu cầu trong tuần đầu tiên.
Điện, nước và chuẩn bị cho mùa bão
Phố Ba Đồn và trung tâm các xã có điện lưới ổn định, nước máy ở nhiều khu vực; một số thôn xa vẫn dùng giếng khoan, giếng đào. Khi thuê hay mua nhà, hỏi nguồn nước, chất lượng nước (vùng ven biển, cửa sông có nơi nước giếng nhiễm mặn, nhiễm phèn), và nên có thiết bị lọc nếu cần.
Mùa mưa bão, mất điện, mất nước, mất sóng điện thoại có thể kéo dài. Mỗi gia đình nên chuẩn bị: đèn pin, sạc dự phòng, nước uống, lương thực khô cho vài ngày, thuốc thường dùng, giấy tờ quan trọng bọc kín để nơi cao. Nhà ở vùng trũng cần kế hoạch di chuyển người già, trẻ nhỏ và tài sản lên chỗ cao, theo hướng dẫn sơ tán của chính quyền.
Sau mỗi trận bão lũ, kiểm hệ thống điện trong nhà trước khi đóng điện lại, vệ sinh giếng nước, xử lý nước trước khi dùng. Hỏi trạm y tế xã về cách khử trùng nước và phòng dịch bệnh sau lũ.
Người về hưu, người cao tuổi về quê sống
Đăng ký cư trú và bảo hiểm y tế. Chuyển hoặc cập nhật nơi cư trú, đăng ký nơi khám chữa bệnh ban đầu gần nhà; hỏi về quyền lợi bảo hiểm y tế của người hưởng lương hưu, người cao tuổi.
Lương hưu, trợ cấp. Có thể nhận qua tài khoản ngân hàng hoặc tại điểm chi trả; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về thủ tục chuyển nơi nhận khi về quê.
Quản lý bệnh mạn tính. Mang theo hồ sơ bệnh án, đơn thuốc; gặp bác sĩ ở cơ sở y tế gần nhà để được theo dõi tiếp; đừng tự ý đổi thuốc.
Sinh hoạt cộng đồng. Hội người cao tuổi, câu lạc bộ dưỡng sinh, sinh hoạt thôn xóm giúp người mới về hoà nhập nhanh.
Cảnh giác lừa đảo. Người cao tuổi hay bị nhắm tới qua điện thoại, tin nhắn; con cháu nên dặn kỹ và cài đặt bảo mật cho điện thoại của ông bà.
Ngân hàng, thanh toán và mua bán an toàn
Ở phố Ba Đồn có chi nhánh, phòng giao dịch của nhiều ngân hàng, cây ATM tập trung quanh trung tâm và các trục chính. Ở các xã xa, cây ATM thưa hơn; người dân dùng ứng dụng ngân hàng để chuyển khoản, thanh toán. Chợ và cửa hàng nhỏ nay nhiều nơi nhận chuyển khoản bằng mã quét, nhưng vẫn nên mang ít tiền mặt cho những nơi chưa nhận.
Cùng với thanh toán điện tử là nguy cơ lừa đảo qua mạng: tin nhắn giả ngân hàng, cuộc gọi giả cơ quan nhà nước, đường dẫn lạ đòi cập nhật thông tin "sau sáp nhập". Nguyên tắc chung: không bấm đường dẫn lạ, không cung cấp mã xác thực cho bất kỳ ai, gọi lại số tổng đài chính thức của ngân hàng khi nghi ngờ.
Khi mua bán tài sản lớn như đất, nhà, xe, thanh toán qua ngân hàng, có hợp đồng, công chứng khi luật yêu cầu; không mang theo tiền mặt lớn đi đường.
Đi lại hằng ngày trong vùng
Xe máy là phương tiện chính của người dân vùng Ba Đồn – Quảng Trạch: đi chợ, đi làm, đưa con đi học. Ô tô cá nhân ngày càng nhiều, nhưng đường làng hẹp, nhiều nơi khó đỗ. Học sinh cấp hai, cấp ba nhiều em đi xe đạp, xe đạp điện tới trường; phụ huynh nên dặn kỹ về an toàn khi đi trên Quốc lộ 1 và các đường có xe tải.
Xe buýt, xe khách nội tỉnh có tuyến chạy qua vùng, nối Ba Đồn với Đồng Hới và các nơi khác; lịch chạy, điểm dừng nên hỏi bến xe hoặc nhà xe vì có thể thay đổi. Taxi, xe công nghệ có ở Ba Đồn nhưng không dày như thành phố; với chuyến đi quan trọng như đưa người bệnh đi viện, hẹn xe trước.
Đường Quốc lộ 1 qua vùng có lưu lượng xe tải lớn; mùa mưa có đoạn ngập, mùa khô bụi. Các tuyến cao tốc mới giúp giảm bớt xe qua quốc lộ, nhưng ở các nút giao, xe ra vào nhiều, cần chú ý khi đi qua.
Câu hỏi thường gặp
Ở Ba Đồn khám bệnh ở đâu khi cần chuyên khoa?
Khám thông thường ở trạm y tế xã, phường hoặc phòng khám có giấy phép. Khi cần chuyên khoa, người dân vùng này thường đến bệnh viện đa khoa tuyến khu vực ở phía bắc tỉnh cũ, ca phức tạp chuyển lên bệnh viện tỉnh ở Đồng Hới. Hỏi quy định chuyển tuyến bảo hiểm y tế hiện hành.
Chuyển con về quê học giữa năm cần gì?
Thường cần học bạ, giấy giới thiệu chuyển trường, giấy tờ cư trú và đơn xin chuyển trường theo mẫu. Liên hệ trường mới trước để biết lớp còn chỗ, rồi làm thủ tục với trường cũ. Hỏi phòng chuyên môn về giáo dục ở xã, phường nếu vướng.
Sau sáp nhập trạm y tế xã có còn ở chỗ cũ không?
Nhiều nơi vẫn giữ các điểm trạm y tế ở xã cũ để thuận tiện cho dân. Một số nơi có thể sắp xếp lại. Hỏi ủy ban hoặc trạm y tế xã mới để biết điểm khám gần nhà và giờ làm việc.
Nước giếng ở vùng ven biển có dùng được không?
Tuỳ nơi. Vùng ven biển, cửa sông có giếng bị nhiễm mặn, phèn. Nên xét nghiệm nước ở cơ sở có chức năng trước khi dùng để ăn uống, lắp thiết bị lọc phù hợp, hoặc dùng nước máy nếu có.
Gia đình nên chuẩn bị gì trước mùa bão?
Đèn pin, sạc dự phòng, nước uống, lương thực khô, thuốc thường dùng, giấy tờ quan trọng bọc kín; gia cố nhà cửa; lên kế hoạch di chuyển người già, trẻ nhỏ khi có lệnh sơ tán. Theo dõi thông báo của chính quyền và cơ quan khí tượng.