Một ngày ở vùng Ba Đồn – Quảng Trạch cũ đi trọn được bốn chặng: sáng sớm ở làng biển phía bắc xem thuyền về, giữa buổi viếng khu Vũng Chùa – Đảo Yến, đầu chiều lên Đèo Ngang, cuối chiều về Ba Đồn dạo bờ sông Gianh và ăn tối. Các điểm nằm gần nhau dọc Quốc lộ 1 và đường ven biển, nên một ngày đi thong thả vẫn còn thời gian nghỉ trưa.
Lịch dưới đây viết cho người ở lại Ba Đồn hoặc vùng biển phía bắc đêm trước. Nếu bạn đến từ Đồng Hới hay Hà Tĩnh trong ngày, bỏ chặng làng biển buổi sáng sớm và đảo chiều đi cho thuận đường. Không có giờ cố định, chỉ có khung buổi; giờ mở cửa các điểm và điều kiện đường nên hỏi lại trước khi đi.
Khung lịch một ngày
Bảng gom bốn chặng theo khung buổi. Thời lượng là gợi ý cho người đi nhịp vừa phải, không tính thời gian chờ khi đông.
| Khung buổi | Chặng | Làm gì | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Rạng sáng | Làng biển phía bắc (Cảnh Dương, Quảng Phú cũ) | Xem thuyền về bến, chợ cá tự phát trên bãi, ăn sáng ở làng | Thuyền về sớm hay muộn tuỳ con nước và thời tiết |
| Giữa buổi sáng | Vũng Chùa – Đảo Yến | Viếng khu mộ Đại tướng, đi bộ ra phía biển nhìn đảo | Trang phục kín đáo, giữ trật tự; tránh trưa nắng |
| Trưa | Nghỉ ăn trưa | Ăn quanh vùng biển hoặc quay về hướng Quốc lộ 1 | Mùa gió Lào nên nghỉ dài trong bóng mát |
| Đầu chiều | Đèo Ngang | Lên đỉnh đèo xem cổng Hoành Sơn quan, nhìn xuống biển và đồng bằng | Gió mạnh, đường dốc; người say xe nên đi chậm |
| Cuối chiều – tối | Thị xã Ba Đồn | Dạo bờ sông Gianh lúc hoàng hôn, ăn tối, đi chợ đêm nếu có | Quán ở phố huyện đóng sớm hơn thành phố |
Thứ tự trên đi theo hướng bắc rồi quay về nam. Nếu bạn ở phía Hà Tĩnh xuống, có thể đảo lại: qua Đèo Ngang buổi sáng, Vũng Chùa giữa buổi, làng biển cuối chiều, tối về Ba Đồn. Cái mất đi là cảnh thuyền về rạng sáng, cái được là đỡ phải quay đầu.
Rạng sáng ở làng biển: đến sớm và đứng đúng chỗ
Làng chài phía bắc cửa Gianh nổi tiếng nhất là Cảnh Dương, nằm bên cửa sông Roòn, nay thuộc xã Hòa Trạch. Phía bắc nữa là bãi biển Quảng Phú cũ. Cảnh đáng xem nhất là lúc thuyền đi đêm cập bờ: người ra bãi đón, phân loại cá tôm mực ngay trên cát, xe máy chở thùng hàng chạy đi các chợ. Cảnh này diễn ra sớm, thường quanh lúc trời vừa sáng, và kết thúc nhanh.
Khách đứng xem nên đứng lùi về phía trong bãi, không chen vào lối kéo thuyền, không chụp sát mặt người đang làm khi chưa hỏi. Đây là chỗ làm ăn của người ta, không phải sân khấu. Nếu muốn mua ít hải sản tươi, hỏi thẳng người bán và mang theo túi đá giữ lạnh nếu còn đi cả ngày; tốt hơn là chỉ xem, mua vào buổi chiều trước khi về.
Ăn sáng trong làng hoặc ở chợ gần đó: cháo canh, bánh bèo, bánh mì là các món dễ gặp. Ngồi một quán ven đường, nhìn người đi chợ và lắng nghe giọng nói vùng này là cách làm quen nhanh nhất. Ai muốn hiểu thêm nghề biển của làng có thể đọc chuyên mục làng xưa của trang trước khi đi.
Giữa buổi ở Vũng Chùa – Đảo Yến
Từ làng biển đi lên phía bắc theo hướng Quốc lộ 1 rồi rẽ ra biển là tới Vũng Chùa, thuộc xã Phú Trạch (Quảng Đông cũ). Đây là nơi an táng Đại tướng Võ Nguyên Giáp từ năm 2013, khu mộ nằm trên một ngọn đồi thấp nhìn ra vịnh, phía trước là Đảo Yến. Lượng người đến viếng quanh năm, đông nhất các dịp lễ, Tết và tháng 10.
Khi đến, gửi xe ở khu vực quy định, đi bộ theo lối dẫn lên khu mộ. Trang phục kín đáo, nói nhỏ, không đùa giỡn, không leo trèo ra ngoài lối đi. Sau khi viếng, nhiều người đi tiếp xuống phía bãi cát để nhìn đảo và vịnh; mùa biển lặng có thể thấy rõ các đảo nhỏ ngoài khơi. Nếu có người cho thuê thuyền ra đảo, hỏi kỹ điều kiện an toàn, áo phao và tình hình sóng gió trong ngày.
Phần lịch sử và cảnh quan khu di tích được viết riêng ở chuyên mục di tích; ở góc hành trình, điều quan trọng là canh giờ. Đến trước trưa để tránh nắng gắt trên lối đi bộ, và dành ít nhất một đến hai giờ ở đây nếu đi cùng người lớn tuổi.
Nếu đi đúng dịp đông người
Vào dịp Tết, các ngày lễ lớn và quanh ngày giỗ Đại tướng, đường vào Vũng Chùa có thể ùn ứ, bãi gửi xe đầy sớm. Khi đó nên đến thật sớm, ngay khi khu di tích mở cửa, hoặc chuyển chặng này sang ngày khác. Đi theo hướng dẫn của lực lượng giữ trật tự, không dừng đỗ xe dọc đường hẹp. Người lớn tuổi nên có người đi kèm vì lối đi bộ đông người dễ chen lấn, và nên mang theo nước uống vì thời gian xếp hàng có thể kéo dài hơn dự tính.
Đầu chiều lên Đèo Ngang
Từ Vũng Chùa đi tiếp về phía bắc là tới chân Đèo Ngang, nơi dãy Hoành Sơn chạy ra sát biển và là ranh giới giữa Hà Tĩnh với vùng Quảng Bình cũ. Xe đường dài phần lớn đi qua hầm đường bộ Đèo Ngang. Muốn lên đỉnh đèo để xem cổng Hoành Sơn quan và nhìn xuống biển thì đi theo đường đèo cũ; điều kiện đường thay đổi theo từng thời kỳ, nên hỏi người địa phương hoặc kiểm thông tin trước khi lên, nhất là sau mưa lớn.
Trên đỉnh, gió thổi mạnh gần như quanh năm. Đứng ở đây dễ hiểu vì sao đèo này được nhắc nhiều trong thơ văn: một bên là núi chạy dài, một bên là biển mở rộng, phía nam là đồng bằng và dải cát của vùng Bố Chính. Chụp ảnh nên đứng ở chỗ có lề an toàn, không đỗ xe giữa đường cong, không cho trẻ chạy ra sát mép dốc.
Mùa hè, lên đèo vào đầu chiều có thể rất nóng; nếu trời gắt, đổi lên đèo vào cuối buổi sáng và ra Vũng Chùa sau. Mùa mưa và gió mùa đông bắc, đèo có sương mù và trơn, nên cân nhắc chỉ đi hầm.
Khi trời có sương hoặc gió lớn
Những ngày sương phủ kín đỉnh Hoành Sơn hoặc gió giật mạnh, lên đỉnh đèo không thấy cảnh mà còn rủi ro trượt ngã, xe chao lái. Khi đó đi hầm cho an toàn, dành thêm thời gian ở Vũng Chùa hoặc về sớm Ba Đồn. Cảnh đèo vẫn còn đó cho lần sau.
Cuối chiều và tối ở Ba Đồn
Quay về nam theo Quốc lộ 1 là tới Ba Đồn, phố thị nằm bên bờ bắc sông Gianh. Cuối chiều là lúc đẹp nhất để đi bộ dọc bờ sông: nắng xiên qua mặt nước rộng, thuyền neo dọc bến, người dân ra hóng mát sau một ngày làm việc. Chợ Ba Đồn là chợ lớn của cả vùng, buổi sáng đông hơn buổi chiều; nếu còn kịp, ghé xem các sạp hải sản khô, nước mắm, ruốc là đặc sản dễ mang về.
Ăn tối ở phố huyện thì đi sớm, vì nhiều quán bán tới khoảng đầu buổi tối là nghỉ. Món nên thử là các món cá sông, cá biển, bánh và cháo của vùng bắc Quảng Bình cũ; chuyên mục ẩm thực của trang có bài riêng. Sau bữa tối, nếu còn sức, đi bộ thêm một đoạn bờ sông khi đèn phố lên là kết thúc nhẹ nhàng cho một ngày dài.
Nếu ngủ lại Ba Đồn, sáng hôm sau có thể ra chợ sớm hoặc đi dọc các làng ven sông về phía cửa Gianh. Nếu đi tiếp trong đêm, nhớ rằng đường Quốc lộ 1 ban đêm có nhiều xe tải, nên nghỉ ngơi đủ trước khi chạy.
Nếu chỉ còn nửa buổi chiều
Nhiều người đi ngang chỉ có nửa buổi. Khi đó hãy chọn hai trong bốn chặng thay vì cố đi cả bốn. Người lần đầu nên chọn Vũng Chùa và Đèo Ngang, vì hai điểm này nằm gần nhau và gần Quốc lộ 1. Người đã đến rồi có thể chọn bờ sông Gianh và chợ Ba Đồn để thấy nhịp sống của phố huyện. Thứ làm hỏng nửa buổi ngắn nhất là ngồi xe quá nhiều giữa các chặng.
Đổi lịch theo mùa và theo người đi
Mùa gió Lào (khoảng tháng 5 đến tháng 8). Dồn việc ra ngoài vào sáng sớm và chiều muộn, giữa trưa nghỉ hẳn. Có thể bỏ chặng Đèo Ngang buổi chiều, thay bằng ngồi bên sông. Uống nước liên tục, che kín da.
Mùa mưa bão (khoảng tháng 9 đến tháng 11). Theo dõi dự báo từng ngày. Khi có cảnh báo bão hay mưa lớn, hoãn các chặng ra biển và lên đèo, chỉ đi trong phố. Không cố đi qua đường ngập.
Mùa gió mùa đông bắc (khoảng tháng 12 đến tháng 2). Trời lạnh, mưa phùn, biển động. Chặng làng biển vẫn đi được nhưng thuyền ra khơi ít; đèo có sương. Mang áo ấm, chọn chặng Vũng Chùa và Ba Đồn làm chính.
Đi cùng trẻ nhỏ. Bỏ chặng rạng sáng, bắt đầu từ Vũng Chùa giữa buổi, cho trẻ chơi bãi cát nông, chiều về sớm. Một ngày ba chặng là vừa.
Đi xe máy một mình. Có thể thêm đường ven biển, rẽ vào các làng nhỏ. Không chạy đường đèo khi trời tối hay gió mạnh.
Chuẩn bị gì cho một ngày đi bốn chặng
Một ngày bốn chặng nghe nhẹ nhưng thực tế khá dài: dậy từ rạng sáng, đi trong nắng, lên dốc đèo, tối mới về. Chuẩn bị tốt từ tối hôm trước giúp ngày đi không bị đứt quãng. Đổ đầy bình xăng hoặc sạc đầy xe, kiểm lốp, phanh, đèn; sạc đầy điện thoại và mang thêm sạc dự phòng; tải bản đồ ngoại tuyến cho vùng này vì sóng ở vùng biển và trên đèo có lúc yếu.
Trong ba lô nên có nước uống đủ cho cả buổi sáng, ít đồ ăn nhẹ, mũ rộng vành, áo chống nắng dài tay, kem chống nắng, áo mưa mỏng, khăn lau, túi đựng rác. Mang một bộ trang phục kín đáo nếu bạn định mặc đồ đi biển buổi sáng, để thay trước khi vào khu mộ Đại tướng. Giày nên là loại đi được trên cát và bậc đá, không trơn khi ướt.
Tiền mặt vẫn cần ở các chợ nhỏ, bãi gửi xe, quán ven đường ở vùng quê; nhiều nơi đã nhận chuyển khoản nhưng không phải tất cả. Ghi sẵn số điện thoại của nơi lưu trú và người quen ở địa phương nếu có, phòng khi cần hỏi đường hay gặp sự cố.
Câu hỏi thường gặp
Một ngày có đủ để đi hết vùng Bố Chính không?
Một ngày đủ để đi các điểm chính của vùng lõi Ba Đồn – Quảng Trạch cũ: làng biển, Vũng Chùa, Đèo Ngang, bờ sông Gianh. Không đủ để đi sâu các làng ven sông hay ngược lên vùng núi phía tây; muốn vậy nên ở lại thêm một ngày.
Nên đi Vũng Chùa buổi sáng hay buổi chiều?
Buổi sáng thường mát và vắng hơn, hợp với người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Buổi chiều muộn ánh sáng đẹp nhưng mùa hè vẫn còn nóng. Tránh khoảng giữa trưa, nhất là mùa gió Lào, vì lối đi bộ lên khu mộ ít bóng mát.
Đi Đèo Ngang bằng hầm hay đường đèo?
Nếu chỉ đi qua, đi hầm an toàn và nhanh hơn. Nếu muốn lên đỉnh đèo xem cổng Hoành Sơn quan, phải đi đường đèo cũ; hỏi tình trạng đường trước, tránh đi khi mưa, sương mù hay trời tối.
Có xem được cảnh thuyền về ở làng chài mọi ngày không?
Không phải ngày nào cũng có. Thuyền ra khơi hay không tuỳ thời tiết và mùa vụ; những ngày biển động hoặc có cảnh báo, thuyền nằm bờ. Hỏi chỗ ở hoặc người quen trong làng tối hôm trước để biết sáng mai có thuyền về hay không.
Ở lại đêm nên chọn Ba Đồn hay vùng biển phía bắc?
Ba Đồn tiện ăn uống, có nhiều lựa chọn chỗ ở hơn và thuận đường đi tiếp. Vùng biển phía bắc gần Vũng Chùa và làng chài, hợp với người muốn dậy sớm xem thuyền. Chọn theo chặng nào bạn coi là quan trọng nhất trong ngày.